Ultima Cena convivium Paschale fuit?
Panis frangitur, calix circumfertur, et nemo in cenaculo diem in tabula scribit.
Ultima Cena convivium Paschale fuit? Marcus, Matthaeus et Lucas sine dubitatione respondent. Cenam die quo agni immolabantur ponunt, et Iesus ipse eam Pascha vocat. Deinde Ioannem legis, cuius temporis indicia uno die priora videntur. Mane iudicii homines Iesum tradentes Pascha adhuc comesturi sunt. Utraque narratio in eodem Novo Testamento est; neutra neglegenter scripta videtur. Tensionem totam videamus, tum quattuor modos narrationes conciliandi cum validissima cuiusque difficultate.
Quinque loci iuxta se positi
Simul potius quam separatim lege, et forma quaestionis statim apparet.
| Locus | Quid dicit | Ubi cenam ponit |
|---|---|---|
| Marcus 14:12 (Matthaeus 26:17; Lucas 22:7) | Primo die Azymorum, quando Pascha immolabant, discipuli ubi pararent interrogant | Cena ipsa Pascha est |
| Lucas 22:15 | Iesus vehementer se hoc Pascha cum eis ante passionem comedere desideravisse dicit | Iesus cenam nominat |
| Ioannes 13:1 | Narratio cenae “ante diem festum Paschae” incipit | Cena ante festum est |
| Ioannes 18:28 | Accusatores praetorium non intrant ne contaminentur, sed manducent Pascha | Pascha mane iudicii adhuc futurum est |
| Ioannes 19:14 | “Erat autem parasceve Paschae, hora quasi sexta” | Sententia die praeparationis fit |
Ordo temporis sub tabula interest. Agni per meridiem diei 14 Nisan mactabantur et post tenebras comedebantur. Post occasum iam Nisan 15 erat, quia dies biblicus vespera mutatur. Synoptici igitur cenam Nisan 15, crucem luce sequenti, describere videntur. Ioannes cenam ineunte Nisan 14 ponere videtur, Iesu eodem pomeridiano tempore quo agni moriente. Uno die distant. Si numeri novi sunt, primum Nisan 14 a Nisan 15 distingue.
Ioannes quo spectet non celat. Iesum “Agnum Dei” introducit et narrationem crucis concludit dicens nullum eius os fractum esse, sicut de agno Paschali Exodus 12:46 iubet. Num coincidentiam narrat an narrationem ad sensum componit ipsa controversia est.
Ultima Cena convivium Paschale fuit? Quattuor responsa
Lectores diligentes quodque responsum tenent; quodque commissuram infirmam habet.
Primum: “Pascha” Ioannis totam hebdomadem festam significat. Graecum pascha septem dies Azymorum, non solam cenam, comprehendere potest. Deuteronomium 16:2 hostiam de ovibus et bobus permittit; boves agni Exodi 12 non sunt. Ioannes 18:28 ergo alias hostias festivas adhuc futuras significare potest. Paraskeuē, praeparatio, vocabulum Graecum ordinarium pro die Veneris est, unde 19:14 dies Veneris hebdomadis Paschalis esse potest. Difficultas: 13:1 et 18:28 tamen ipsam cenam naturaliter significare videntur.
Secundum: duo numerandi genera illo anno adhibebantur. Coetus Iudaeae primi saeculi dies non omnes eodem modo numerabant. Forma notissima solutionis diem priorem cum calendario 364 dierum apud Qumran servato coniungit. Difficultas est silentium. Nullum Evangelium litem calendarii nominat, quod mirum esset si illa explicatio in conspectu staret. Duae Paschae dies tempore Iesu separatim examinantur.
Tertium: cena valedictoria specie Paschali ante diem habita. Iesus sciebat se ante agnorum immolationem mortuum futurum, ideo cenam praemature tenuit. Id Lucae 22:16 convenit, ubi dicit se eam non amplius manducaturum donec impleatur. Absentia quoque notabilis est: nullum Evangelium agnum in mensa ponit. Panis et calix adsunt, agnus numquam. Difficultas: Marcus praeparationem die immolationis ponit, et provisio legis pro eis qui diem servare non possunt mense post est (Numeri 9:10–11), numquam die ante.
Quartum: scriptor theologiam supra chronologiam ordinat. Plerumque de Ioanne dicitur, cuius Agnus cum agnis moritur; interdum de Synopticis, quorum forma Paschalis panem et calicem portat. Obiectio utramque partem tangit: Ioannes alibi inter quattuor de horis, piscinis et festis peregrinationis exactissimus est. Scaena consilio theologico scripta non ideo ficta est.
Quid testimonium et quid coniectura hic sit
Fere omnis narratio audax haec duo miscet.
Testimonium est forma verborum, ordo a pomeridie Nisan 14 ad noctem Nisan 15, usus Graecus paraskeuē pro die Veneris, et agnus in mensa non nominatus. Omnes ex his laborant.
Coniectura postea incipit: “manducare Pascha” Ioannis 18:28 seder potius quam aliam hostiam significare debere; formulam Marci diem exactum esse; duas communitates vere uno die distitisse; evangelistam diem ad doctrinam movisse. Quaeque sententia de usu verborum auctoris primi saeculi est. Rationabilis esse potest, sed non idem genus certitudinis habet ac verba ipsa.
Day 4 rationem 364 dierum ab 1 Enoch, Iubilaeis et Qumran conservatam sequitur. Pulchrum esset dicere eam Ultimam Cenam solvere; non solvit. Quae calendaria in atriis Templi illa hebdomade valuerint historici adhuc disputant. Nulla applicatio litem primi saeculi tollit. Day 4 aliquid minus praebet: Calendar diem civilem iuxta sacrum ponit, et Feasts Pascha atque Azyma simpliciter explicat.
Quid haec dissensio non sit
Non per se probat Scripturam sibi contradicere. Auctores antiqui ex hebdomadibus festis latius quam lectores moderni solent dies nominare poterant, et vocabula plures sensus habent. Neque quaestio tam facilis est quam nonnullae conciliationes dicunt. Solutio sine ullo pretio saepe versum omisit.
Multa intacta manent. Quattuor Evangelia cenam nocte, Hierosolymis, tempore Paschae ponunt, cum accubitu, pane, calice, hymno et proditore e cubiculo exeunte. Omnia mortem sequentem lingua Paschali legunt. Dies disputatur; sensus centralis non disputatur. Neque Christianus Pascha servans neque non servans solutionem exspectat, quaestio enim alia est.
Quaestiones frequentes
Ultima Cena revera convivium Paschale fuit?
Synoptici Pascha fuisse dicunt, et noctis, accubitus, panis, calicis atque hymni signa conveniunt. Seder autem ordine fixo et Haggadah formam nobis notam post Templi ruinam accepit. Conviviium igitur Paschale ex Evangeliorum descriptione fuit, non necessario caerimonia qualem hodierna patera seder suggerit.
Cur Ioannes crucifixionem die quo agni immolabantur ponere videtur?
Quia indicia temporis illuc spectant. Diem iudicii Parasceven Paschae vocat, accusatores Pascha illo mane adhuc comesturos ostendit et regulam ossis non fracti ex Exodo 12 ponit. Num chronologiam tantum referat an per eam quoque doceat ipsa quaestio est, quae nondum communiter solvitur.
Potuitne Iesus Pascha die ante comedere, et hoc licitum fuisset?
Potuit cenam Paschali specie ante diem tenere, et nonnulli eruditi narrationes sic legunt; agni absentia validissimum argumentum est. “Licite” difficilius est. Lex eis qui diem servare non possunt mensem post concedit, non diem ante. Hoc consilium deliberatum, non provisio expressa, fuisset.
Hoccine significat unum Evangelium in die erravisse?
Tantum sub una interpretatione. Aliae conciliationes id non requirunt: pascha apud Ioannem latius valere potest, narrationes duas rationes calendarii referre possunt, aut cena consulto ante diem habita est. Christiani Scripturam plenam fide dignam putantes plura responsa tenent. Honestum est optiones et pretium cuiusque nominare.
Ante proximum ver
Narrationes passionis iuxta se aperi: Marcum 14 in una columna, Ioannem 13 et 18 in altera. Dies potius quam colloquia sequere. Viginti minuta hebdomadem aliter legere docebunt. Quaestio sequens est quo die hebdomadis crux steterit, disputatio separata.
Day 4 diem sacrum iuxta civilem dum legis servat.
